Waarom je soms ‘ja’ zegt terwijl je ‘nee’ voelt
Je neemt elke dag beslissingen. Grote en heel veel kleine. Vaak denk je dat ze logisch zijn. Over de kleine keuzes denk je vaak niet eens na. De grote vergen meer gedachten en er spelen meer externe factoren een rol. In alle eerlijkheid weet je dat ze vaker sociaal wenselijk zijn. Twee zaken spelen daarbij een grote rol: wederkerigheid en sociale bewijsdrang. Ze lijken onschuldig. Tot je merkt dat ze je meer sturen dan jij in eerste instantie dacht. Ook een soort automatische piloot?
Wederkerigheid: ik doe iets voor jou, jij voor mij
Hoe werkt dat wederkerigheid, want dat zit best wel diep. Iemand helpt je. Luistert naar je. Doet moeite. En ineens voel je iets. Je denkt ik moet iets terugdoen. Niet omdat je het wilt. Maar omdat het zo hoort. Dat mechanisme is uitgebreid beschreven door Robert Cialdini. Het werkt snel. En vaak onder de radar. De voorbeelden ken je vast wel. Een collega vraagt je om hulp bij een opdracht want hij heeft je eerder ook geholpen. Of je krijgt een rondje in het café en je betaalt het volgende rondje. Je koopt iets want de verkoper gaf je eerder iets gratis. Het voelt netjes. Maar is het ook jouw keuze?
Sociale bewijskracht: als zij het doen, zal het wel kloppen
Dan is er sociale bewijskracht. Bewijsdrang is misschien een beter woord. We kijken naar anderen om te bepalen wat slim is. Als veel mensen iets doen: zal het wel goed zijn, is het wel veilig, zal ik niet de enige zijn. Dat geeft rust. Maar het kan je ook weghalen bij wie je zelf echt bent. Je neemt besluiten omdat: collega’s het normaal vinden, anderen al ja hebben gezegd, je niet wilt afwijken, Niet omdat jij erachter staat. Maar omdat je erbij wilt horen.
Waar het schuurt
Mensen horen dit niet graag. In meer of mindere mate herkent iedereen zich wel in dit gedrag.
Het wordt spannend als deze twee samenkomen. Iemand doet iets voor je. En iedereen zegt er ja tegen. Dan voelt nee zeggen bijna onmogelijk. Je hoofd zegt: twijfel. Je lijf zegt: dit klopt niet. En toch doe je het. Achteraf denk je: Waarom ging ik hierin mee?
Bewuster kiezen begint met vertragen
Je hoeft dit niet af te leren. Je hoeft het alleen te herkennen. Bewuster kiezen is best moeilijk. Niet alleen omdat je veel op je automatische piloot navigeert maar ook omdat het veel energie kost. Als je het al voor elkaar krijgt is het ontzettend vermoeiend. Je kunt er wel aan werken.
Stel jezelf drie simpele vragen:
- Zou ik dit ook doen als niemand keek?
- Zou ik dit ook doen als ik niets terug hoeft te doen’?
- Wat kost dit mij, los van wat het oplevert?
Korte vragen die een grote impact kunnen hebben. Uiteindelijk bepaal jij welk antwoord je geeft.
Jij bepaalt
Onthoudt in ieder geval; wederkerigheid verbindt en sociale bewijsdrang beschermt. Maar ze mogen je niet leiden. Dat vind ik tenminste met in je achterhoofd dat jij mag kiezen waar je wel en niet aan toe geeft. Choose your battles. Jij bent geen optelsom van verwachtingen. Sta even stil en voel wat van jou is. En maak dan pas een keuze. Om je te helpen: Dit is geen egoïsme. Dat is leiderschap.
